Музей традыцыйных беларускiх абярэгаў

Галоўная старонкаКарта сайтаКантакты
пошук па сайту:
Сiстэма абярэгаў:
- Абярэгі гаспадаркі
- Абярэгі хаты
- Абярэгі чалавека
- Аказiянальныя
- Каляндарныя
- Верасень
- Жнiвень
- Кастрычнiк
- Красавiк
- Люты
- Сакавiк
- Студзень
- Травень
- Чэрвень
- Сямейна-родавыя
- Вяселле
- Пахаванне
- Радзiны
- Слоўнiк
- Традыцыйныя святы

 


Наш Гузiк
Атрымайце код гузiка

Нашы сябры




 

Каталог

 Абярэгi > Слоўнiк 


старонка. 1, 2, 3, 4  далей.
Абярэгі (кудмені, апатрапеі - ад грэч. apotropaios тое, што адводзіць бяду), прадмет, выява або дзеянне, якім прыпісвалі магічную здольнасць засцерагаць ад няшчасцяў і ад злых духаў. Абярэгі служаць аховаю не толькі ад рэальнай пагрозы прыродных стыхіяў (засухі, граду, маланкі, навальніцы), але і ад сурокаў, што сыходзілі ад людзей з ліхім вокам, ведзьмароў, знахароў, а таксама міфічных істот - чарцей, ведзьмаў і інш. Беларусы выкарыстоўвалі шматлікія абярэгі дзеля захавання ад бедаў саміх сябе, свойскай жывёлы, гаспадаркі.    далей...



 
Агонь, адна з першасных стыхій, якая ўдзельнічала ў акце стварэння свету, у міфалагічных уяўленнях продкаў супрацьстаіць вадзе. Па адной з версіяў, агонь упершыню трапіў на зямлю разам з Перуном. Бог паслаў яго на зямлю, каб пакараць чорта, які спакусіў першых людзей свету - Адама і Еву. Чорт схаваўся за ясенем, а Бог перуном запаліў яго. З таго часу людзі пачалі разводзіць агонь і карыстацца ім.    далей...



 
Адзенне, вопратка, своеасаблівы "пашпарт" чалавека, паказвае на полавую, сацыяльную, класавую прыналежнасць. Гэта першая інфармацыя, што атрымлівае сустрэчны пры камунікатыўным акце. Адзенне у народных уяўленнях выступае як неадлучная частка яго носьбіта. Адзенне маніфестуе сацыяльныя каштоўнасці і ўлучаецца ў сімвалічную мову народнай культуры, калі выступае як медыятар паміж чалавекам і светам, сваім і чужым, культурай і прыродай.    далей...



 
Багач (Ражство Божай маці, Другая, Малая, Меншая Прачыстая, Другі святок, Спожка), свята якое заканчвала цыкл вырошчвання ўраджаю і адначасова змашчала абрадава-міфалагічны акцэнт на сацыяльна-абшчынны характар уяўленняў. Святкуецца Багач 21 верасня па н. ст. Багач - лубок з жытам, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Жыта для багача зносілі жыхары ўсёй вёскі. Абрад накіраваны на захаванне дабрабыту, ураджайнасці, плоднасці жывёлы, сямейнага ладу.    далей...



 
Благавешчанне, Дабравешчанне, Звеставанне. Дата Благавешчання вызначана шляхам адымання ад дня нараджэння Ісуса Хрыста 9 месяцаў. У беларускай традыцыі абраднасць Благавешчання адлюстроўвае былыя культы мядзведзя і змяі. Іх першае веснавое з'яўленне, а таксама прылёт бусла - адной з іпастасяў абагоўленага продка - судачыняецца з "родамі" зямлі. Веснавыя абрады і песні сведчаць пра першыя роды маладых жанчын, што выпадалі на гэты час.    далей...



 
Бліны, печыва, якое ў народнай традыцыі ўваходзіла ў шэраг абрадавых комплексаў і звязвалася з ідэяй ахвяравання продкам. Таму рытуальнае спажыванне бліноў характэрнае найперш для памінальнага абраду. У час пахавання першы гарачы блін прызначаўся памерламу, блін неслі за труной і пакідалі на магіле.    далей...



 
Бусел шырока прадстаўлены ў беларускай міфалогіі паводле якой гэта чалавек ці анёл, пакараны богам за цікаўнасць: даручаную яму торбу ці гаршчок з сабранымі там нячыстымі жывёлінамі-гадамі ён павіен быў кінуць, не развязваючы, у прадоне, ды не стрымаўся, развязаў паглядзець ды выпусціў усіх тых жывёлак на зямлю. Ператвораны ў птушку, цяпер ён мусіць лавіць усё тое, што некалі выпусціў, ачышчаць зямлю.    далей...



 
Варажба, абрады і рытуалы, якія павінны былі прадказаць будучыню ці неабходныя паводзіны чалавека з дапамогаю магічнай сілы. Найбольш распаўсюджана была варажба не Каляды.    далей...



 
Ведзьма (ведзьмарка), паводле ўяўленняў беларусаў, дэманічная істота, звязаная з надпрыроднымі сіламі, жаночае ўвасабленне "нячыстай сілы". Існуе і мужчынскі варыянт гэтай з'явы - ведзьмак. Паводле вераванняў, ведзьма жыве сярод людзей, але вылучаецца асаблівасць паводзінаў і сваім выглядам: у яе можы быць падвойны рад зубоў, бародаўка ці пучок валасоў на твары, "лішнія" пальцы на руках ці адсутнасць некалькіх пальцаў; незвычайна змрочны выраз твару, бліскучыя вочы, кудлатая галава.    далей...



 
"Венік – вязка галінак, прутоў з лістамі, для паркі ў бані, для мяцення падлогі і чысткі вопраткі" – У.І. Даль. У народзе венік у залежнасці ад выкарыстання называлі "дзеркачом", "драпачом", "карачуном", "камлём". Гэты звычаны прыклад хатняга абіходу здаўна лічылі ўладальнікам цудадзейнай сілы. З аднаго, боку ён выступаў як абярэг ад нячысцікаў, а з другога, служыў прыладай вядзьмарства і чараў.    далей...



 
Вербніца (Вербная, Пальмавая нядзеля), апошняя перад Вялікаднем нядзеля, з якою было звязана асвячэнне ў храмах галінак вярбы, што служыла аберагальным і прадукавальным сродкам. Пасля асвячэння прынята было сцябаць вербачкамі адзін аднаго з прыгаворкамі і пажаданнямі: "Не я б'ю - вярба б'е. За тыдзень - Вялікдзень", "Хвароба ў лес, здароўе ў косці". Верылі, што б'ючы галінкамі, можна перадаць чалавеку здароўе, жыццёвую моц, хараство вярбы, якая першай абуджаецца ад зімовага сну.    далей...



 
Вялікдзень (Вялікадне, Вялічка, Пасха), вялікае старажытнае свята ў гонар сонца, вясны, абуджэння прыроды і надыходу земляробчага сезона. Верагодна, што з Вялікадня некалі мог пачынацца каляндарны год. У эпоху хрысціянства Вялікдзень стаў прымяркоўвацца да ўваскрэсення ўкрыжаванага Хрыста. Дзень правядзення Вялікадня залежыць ад месячнага календара: у праваслаўных Вялікдзень святкуецца ў нядзелю пасля поўні, якая з'явіцца на небе пасля дня веснавога раўнадзення, г. зн. паміж 4 красавіка і 8 траўня н. ст. Да Вялікадня, такім чынам, прывязаныя і іншыя рухомы святы і перыяды народнага календара: Масленіца, Вялікі пост, Вербніца, Чысты чацвер, Радаўніца, Ушэсце, Сёмуха ды іншыя.    далей...



 
Вянок, рытуальны прадмет, абрадавае выкарыстанне якога звязана з магічным асэнсаваннем яго формы (круглы прадмет з адтулінай). Менавіта форма абумовіла апатрапейную моц вянка, калі ён служыў абярэгам ад нячыстай сілы, хваробаў і чарадзейства.    далей...



 
Вярба – дрэва ці куст, які расце ў нізінах, квітнее ранняй вясной. У народнай культуры ўсходніх славян гэтае дрэва стала сімвалам інтэнсіўнага росту, жыццёвай моцы і плоднасці, сімвалам веснавога абуджэння прыроды. У адносінах да вярбы ў народнай культуры склалася дваякасць. Маладое дрэва лічылі свяшчэнным, карысным. Старое дрэва выклікала турботы і апасенні , яму прыпісвалі сувязь з нячыстай сілай, на яго «адсылалі» хваробы.    далей...



 
Гаршчок, у шматлікіх рытуалах сімвалічна рэпрэзентаваў сабой чалавека - яго галаву і чэрава, а таксама дом рэальны, зямны, і дом - дамавіну апошнюю. Як і чэрава жанчыны, гаршчок уяўляўся крыніцай жыцця, надзяляўся творчай патэнцыяй, а яго разбіванне сімвалічна пазначала пераход да жаноцкасці (посуд білі пасля першай шлюбнай ночы) і нават роды.    далей...



 
Грамніцы (Стрэчанне), зімовае свята народнага календара (каталікі адзначаюць яго 2 лютага, праваслаўныя - 15 лютага). Мяркуюць, што назва паходзіць ад язычніцкага бога Грамаўніка (Перуна) – бога веснавых навальніц і даждоў, якія спрыялі расліннасці. Паводле іншых меркаванняў, Грамніцы названы так таму, што Юрай нібыта выпрабоўвае на нячыстай сіле свае стрэлы і менавіта з гэтага дня ўжо можна пачуць грымоты.    далей...



 
Дзяды, свята беларускага народнага календара, звязанае з памінаннем продкаў ("дзядоў"). У славянскай міфалогіі Дзяды называюць таксама душы продкаў. Дзяды адзначаюцца некалькі разоў на год: масленічныя, радаўніцкія, траецкія (духаўскія або стаўроўскія), пятроўскія, змітраўскія. Восеньскія Дзяды (Змітраўскія, Вялікія, Асяніны, Тоўстая вячэра, Хаўтуры) самыя галоўныя. Яна адзначаюцца ў лістападзе, але ў розных рэгіёнах у розныя дні. У цэнтры абраду - вячэра ў памяць памерлых сваякоў. Рытуал Дзядоў у найбольш архаічнай форме захаваўся толькі ў беларусаў.    далей...



 
Замова, рытмічна арганізаваныя творы формульнага характару, якім надавалася сіла магічнага ўздзеяння для дасягнення розных практычных мэтаў. Замовы выкарыстоўваліся ў гаспадарчай, асабістай, сацыяльнай сферах, практычна ва ўсіх выпадках жыцця. У беларускай традыцыйнай супольнасці найбольш шырокае бытаванне мелі лячэбныя замовы, якімі валодалі не толькі знахары і чараўнікі, але і простыя вяскоўцы.    далей...



 
Замок у народных вераваннях выступаў як вімвал аховы, з'яднання ці раз'яднацця. Разам з ключом згадваўся і выкарыстоўваўся пры разнастайных жыццёвех здарэннях, станавіўся элементам пэўных магічных замоваў і дзеянняў, напаўняючыся ў кожным конкрэтным выпадку адметным сэнсам. Замкнуты замок выкарыстоўваўся ў часе першага выпасу жывёлы, на Юр'я, дзе выконваў функцыю абярэга ад ваўкоў. У гэты дзень яго кідалі пад дзверы хлява, яго насілі пастухі ў кішэнях. Калі жывёла гублялася, замыкалі замок, і знахары чыталі над ім замовы, какуль скаціна не вярталася.    далей...



 
Зямля, у народных уяўленнях - адна з асноўных касмічных стыхій (побач з вадой, паветрам і агнём), першаэлемент, якога ствараўся Сусвет. У касмаганічных паданнях падкрэсліваецца, што першай Бог стварыў менавіта землю. Зямля асэнсоўваецца як крыніца жыцця, маці ўсяго жывога, у тым ліку і чалавека.    далей...



 
старонка. 1, 2, 3, 4  далей.





|

 

падтрымка: AtStar.byRATING ALL.BY