Каталог

Абярэгi > Традыцыйныя святы  Багач (Ражство Божай маці, Другая, Малая, Меншая Прачыстая, Другі святок, Спожка), свята якое заканчвала цыкл вырошчвання ўраджаю і адначасова змашчала абрадава-міфалагічны акцэнт на сацыяльна-абшчынны характар уяўленняў. Святкуецца Багач 21 верасня па н. ст. Багач - лубок з жытам, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Жыта для багача зносілі жыхары ўсёй вёскі. Абрад накіраваны на захаванне дабрабыту, ураджайнасці, плоднасці жывёлы, сямейнага ладу.    далей... Благавешчанне, Дабравешчанне, Звеставанне Дата Благавешчання вызначана шляхам адымання ад дня нараджэння Ісуса Хрыста 9 месяцаў. У беларускай традыцыі абраднасць Благавешчання адлюстроўвае былыя культы мядзведзя і змяі. Іх першае веснавое з'яўленне, а таксама прылёт бусла - адной з іпастасяў абагоўленага продка - судачыняецца з "родамі" зямлі. Веснавыя абрады і песні сведчаць пра першыя роды маладых жанчын, што выпадалі на гэты час.    далей... Вербніца (Вербная, Пальмавая нядзеля) Вербніца (Вербная, Пальмавая нядзеля), апошняя перад Вялікаднем нядзеля, з якою было звязана асвячэнне ў храмах галінак вярбы, што служыла аберагальным і прадукавальным сродкам. Пасля асвячэння прынята было сцябаць вербачкамі адзін аднаго з прыгаворкамі і пажаданнямі: "Не я б'ю - вярба б'е. За тыдзень - Вялікдзень", "Хвароба ў лес, здароўе ў косці". Верылі, што б'ючы галінкамі, можна перадаць чалавеку здароўе, жыццёвую моц, хараство вярбы, якая першай абуджаецца ад зімовага сну.    далей... Вялікдзень (Вялікадне, Вялічка, Пасха) Вялікдзень (Вялікадне, Вялічка, Пасха), вялікае старажытнае свята ў гонар сонца, вясны, абуджэння прыроды і надыходу земляробчага сезона. Верагодна, што з Вялікадня некалі мог пачынацца каляндарны год. У эпоху хрысціянства Вялікдзень стаў прымяркоўвацца да ўваскрэсення ўкрыжаванага Хрыста. Дзень правядзення Вялікадня залежыць ад месячнага календара: у праваслаўных Вялікдзень святкуецца ў нядзелю пасля поўні, якая з'явіцца на небе пасля дня веснавога раўнадзення, г. зн. паміж 4 красавіка і 8 траўня н. ст. Да Вялікадня, такім чынам, прывязаныя і іншыя рухомы святы і перыяды народнага календара: Масленіца, Вялікі пост, Вербніца, Чысты чацвер, Радаўніца, Ушэсце, Сёмуха ды іншыя.    далей... Грамніцы (Стрэчанне) Грамніцы (Стрэчанне), зімовае свята народнага календара (каталікі адзначаюць яго 2 лютага, праваслаўныя - 15 лютага). Мяркуюць, што назва паходзіць ад язычніцкага бога Грамаўніка (Перуна) – бога веснавых навальніц і даждоў, якія спрыялі расліннасці. Паводле іншых меркаванняў, Грамніцы названы так таму, што Юрай нібыта выпрабоўвае на нячыстай сіле свае стрэлы і менавіта з гэтага дня ўжо можна пачуць грымоты.    далей... Дзяды Дзяды, свята беларускага народнага календара, звязанае з памінаннем продкаў ("дзядоў"). У славянскай міфалогіі Дзяды называюць таксама душы продкаў. Дзяды адзначаюцца некалькі разоў на год: масленічныя, радаўніцкія, траецкія (духаўскія або стаўроўскія), пятроўскія, змітраўскія. Восеньскія Дзяды (Змітраўскія, Вялікія, Асяніны, Тоўстая вячэра, Хаўтуры) самыя галоўныя. Яна адзначаюцца ў лістападзе, але ў розных рэгіёнах у розныя дні. У цэнтры абраду - вячэра ў памяць памерлых сваякоў. Рытуал Дзядоў у найбольш архаічнай форме захаваўся толькі ў беларусаў.    далей... Каляды (Каляда) Каляды (Каляда), тэрміны замежнага паходжання (ад лац. calendae "першы дзень месяца"), звязаныя з календаром і каляндарным (навагоднімі) абрадамі, глыбока засвоеныя на беларускай глебе і часткова міфалагізаваныя. Комплекс зімовых навагодніх святаў у беларусаў захаваў усе прыкметы абрадавасці "пачатку" (года) і чыста хрысціянскага тлумачэння (Каляды і Раство).    далей... Купалле (Купала, Іван, Ян) Купалле (Купала, Іван, Ян), старажытная абрадавая ўрачыстасць, прымеркаваная да летняга сонцастаяння - найвышэйшага росквіту жыватворных сіл зямлі. Свята персаніфікавалася ў вобраз міфічнай істоты Купалы. У выніку пазнейшага наслаення на язычніцкі абрад хрысціянскай традыцыі свя прывязалася да дна Раства Іаана Хрысціцеля і ў праваслаўных адзначаецца ў ноч з 6 на 7 ліпеня н. ст.    далей... Масленіца (Масленка, Сырніца) Масленіца (Масленка, Сырніца), старажытнае свята славянскіх народаў, звязанае з культам прыроды - адраджэннем плодных сілаў зямлі. Галоўная накіраванасць абраду - праводзіны зімы, набліжэнне вясны, забяспячэнне багатага ўраджаю і дабрабыту ў гаспадарцы. Адзначалася на 8-ым тыдні перад Вялікаднем, напярэдадні вялікага посту.    далей... Пакроў, Пакровы, Пакравы Пакроў, Пакровы, Пакравы, межавая дата ў народным і працоўным календары беларускага і іншых народаў. Свята сфармавалася ў сувязі з заканчэннем восеньскага цыкла гаспадарчых клопатаў, завяршэннем пары збору ўраджаю, перамяшчэннем плёну, усяго багацця дзейнай сферы з адкрытай прыродна-ландшафтнай у абмежаваную, фіксаваннем пераломнага моманту ў сезонных рытмах. Адзначаецца 14 кастрычніка.    далей... Радаўніца, Радуніца, Радуніцкія Дзяды Радаўніца, Радуніца, Радуніцкія Дзяды, Вялікдзень мёртвых - язычніцкае веснавое свята ўсходніх славян, звязанае з культам продкаў, дзень памінання памерлых. Адзначалася ў праваслаўных на 9-ты дзень пасля Вялікадня, у аўторак на Фамінным тыдні, напасрэдна на могілках. Паходжанне слова Радуніца выводзяць ад розных слоў: з літоўскага - "плач з галашэннем", "малітва з плачам і галашэннем па памерлых" .    далей... Сёмуха Сёмуха (Сёдмуха, Сёмка, Тройца, Зелянец, Зялёныя святкі), злучальнае звяно паміж прыроднымі сезонамі, гаспадарчымі цыкламі, станамі і формамі грамадскіх стасункаў і дачыненняў. Вытокі Сёмухі ўзыходзяць храналагічна да пачатковых перыядаў складвання рода-племянной арганізацыі грамадства.    далей... Талака Талака, шанаваная паўсёй Беларусі апякунка жніва і ўрадлівасці. У яе гонар ладзілася ўрачыстае радаснае свята падчас уборкі ўраджаю. На дажынках удзельнікі жніва кідалі жэраб'і, каму быць талакой. Абранніцу ўпрыгожвалі рознымі кветкамі, у рукі давалі дажынкавы сноп, на галаву надзявалі вянок з доўгім белым пакрывалам накшталт шаля, і карагод атачаў талока і скакаў прыпяваючы, пасля чаго пастаўны за талокой папарна, ішлі ў дом гаспадара. Гаспадар падносіў талацэ хлеб-соль, кляняўся ў пояс, а яна ўзамен аддавала гаспадару сноп. Талаку бралі пад рукі і саджалі на кут. Пасля заканчэння вячэры карагод з талакой дзякаваў гаспадаром за пачастунак пацалункамі. Талака аддавала свой вянок гаспадару, а пакрывала пакідала сабе на памяць. Талачэйкі абавязаны былі правесці талаку да самага яе дома.    далей... Увядзенне ў храм Божай Маці Увядзенне ў храм Божай Маці, Уводзіны, Ведзяннё, Вядзенне, Багародзіца (4 снежня). У гэты дзень трохгадовая дзева Марыя была ўведзена ў Святая Святых Ерусалімскага храма і тым самім узвялічана Богам у знак таго, што яна стане Маці Ісуса Хрыста. Марыя засталася жыць у храме, дзе навучалася закону Божаму і рукадзеллю. Яна шмат малілася, чытала Свяшчэннае Пісанне і прасіла Бога, каб той паслаў чалавецтву Збавіцеля.    далей... Чысты чацвер (Вялікі чацвер) Чысты чацвер (Вялікі чацвер), апошні чацвер перад Вялікаднем. У гэты дзень напярэдадні вялікага свята абавязкова наводзілі чысціню, каб увесь год потым было чыста: прыбіралі ў хаці і на падворку. Неабходна было памыць свойскую жывёлу, асабліва коней, каб яны былі дужыя. Трэба было і людзям мыцца ў лазні, каб не мучыцца ад хваробаў. Хто асмеліцца выкупацца ў палонцы, той не будзе хварэць увесь год.    далей... Юр Юр'я (Юрай, Юр'е, Ягор'я, Георгі), старажытныя святы народнага календара (адзначаліся 6 мая і 9 снежня н. ст.) у гонар святога - заступніка свойскай жывёлы і сялянскай нівы. У хрысціянскую эпоху святому Георгію-пераможцу былі нададзены функцыі язычніцкага боства Ярыла. Гэтыя святы (асабліва веснавое) былі напоўнены шматлікімі абрадавымі дзеяннямі, песнямі, павер'ямі, прыкметамі апатрапеічнага і заклінальнага характару.    далей... |